หนึ่งในสถานที่ท่องเที่ยวของมาเลเซียที่เป็นหมุดหมายประจำของหลายคนคือ จอร์จทาวน์ (Gerogetown) หรือ เกาะปีนัง เมืองท่ามรดกโลกทางตอนบนของประเทศมาเลเซีย
ไม่ใช่เพียงนักท่องเที่ยวต่างประเทศเท่านั้น แต่ปีนังยังเป็นหนึ่งในจุดหมายของนักท่องเที่ยวภายในประเทศด้วยเช่นกัน ปัญหา “รถติด” จึงเป็นหนึ่งในปัญหาใหญ่ของเมืองที่ต้องเจอโดยเฉพาะวันหยุดสุดสัปดาห์
จากการจัดอันดับของ TomTom บริษัทด้านเทคโนโลยีขนส่งและการจราจรเปิดเผยสถิติดัชนีการจราจร (Traffic Index 2024) ว่า จอร์จทาวน์เป็นเมืองที่รถติดที่สุดอันดับหนึ่งของประเทศมาเลเซีย (และในการจัดอันดับเดียวกัน หาดใหญ่ก็เป็นเมืองที่รถติดที่สุดของประเทศไทย)
อีกหนึ่งสถิติจากองค์การผู้ผลิตยานยนต์นานาชาติ (International Organization of Motor Vehicle Manufacturers) ฉายให้เห็นว่าอัตราใช้รถยนต์ต่อสัดส่วนประชากร 1,000 คน สูงถึง 535 คน เป็นอันดับสองของทวีปเอเชียรองจากประเทศญี่ปุ่น และประเทศไทยอยู่ในสัดส่วน 277 คนต่อประชากร 1,000 คน
แน่นอนว่าปัญหารถติดไม่ใช่ปัญหาใหม่ของปีนัง (และเป็นโจทย์ของหัวเมืองใหญ่ทั่วโลก) ความพยายามแก้ไขปัญหารถติดในเมืองจอร์จทาวน์จึงเริ่มต้นขึ้น ด้วยการริเริ่มวิ่งรถบัส CAT ซึ่งย่อมาจาก Congestion (C) Alleviation (A) Transportation (T) แปลตรงตัวคือขนส่งสาธารณะเพื่อแก้ปัญหาการจราจรแออัด ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2008/ พ.ศ. 2551 เป็นต้นมา
ในช่วงการฟื้นฟูเมืองหาดใหญ่หลังวิกฤตน้ำท่วมตั้งแต่ปลายปี พ.ศ. 2568 มีความพยายามเปิดเดินรถขนส่งสาธารณะทั้ง รถโดยสารสาธารณะ EV เชื่อมพื้นที่รอบเมืองหาดใหญ่, รถโดยสาร Hatyai Happy Bus เชื่อมพื้นที่เศรษฐกิจ-โรงพยาบาล-สถานศึกษา, รวมถึงรถตุ๊กๆ วิ่งรอบเมืองหาดใหญ่
แต่โครงการเหล่านี้ถือเป็นมาตรการระยะสั้นที่รอการต่อยอดในระยะยาวเท่านั้น และรถติดก็เริ่มกลับมาเป็นปัญหากวนใจในชีวิตประจำวันรวมถึงช่วงวันหยุดยาว
บทความนี้จึงอยากชวนดูกรณีศึกษาของประเทศเพื่อนบ้านเพื่อเป็นบทเรียนสำคัญของการพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะเพื่อการพัฒนาเมืองในระยะยาวที่ไม่ได้หยุดเพียงมาตรการระยะสั้นเท่านั้น
รู้จักรถ CAT รถเมล์ทั่วปีนัง เชื่อมจุดท่องเที่ยว-ขนส่ง-พื้นที่คนทำงาน
หากเราเริ่มต้นการเดินทางบนเกาะปีนังจากท่าเรือเฟอร์รี่เชื่อมแผ่นดินใหญ่กับตัวเกาะ เมื่อเดินจากท่าด้วยความตั้งใจจะเข้าเมือง จุดแรกที่ต้องเจอคือท่ารถโดยสารด้านหน้า และหากเหลียวมองทางขวาไปสักนิดก็จะเจอกับป้ายรถเมล์ที่มีรถ CAT จอดอยู่
อย่างที่กล่าวไปข้างต้น ชื่อเต็มๆ ของรถ CAT คือชื่อที่ระบุถึงจุดประสงค์เพื่อลดการใช้รถยนต์ส่วนตัวและบรรเทาปัญหารถติดในเกาะปีนัง ด้วยเป้าหมายแบบนี้ ตารางเวลาของรถจึงครอบคลุมตั้งแต่ 06:00-23:45 น. ในความถี่ทุก 15 นาที
รถ CAT วิ่งให้บริการสองสายวนลูป เป็นวงกลมรอบเมือง เชื่อมจากท่าเรือข้ามฟาก (Jetty) และท่ารถบัสหลักบริเวณห้าง Komtar ผ่านย่านการท่องเที่ยวของเมือง
แนวคิดรัฐอุดหนุนขนส่งสาธารณะ กระตุ้นให้คนท้องที่ใช้ พร้อมเสริมภาพลักษณ์ท่องเที่ยวเมือง
การสนับสนุนขนส่งสาธารณะของปีนังไม่จำกัดแค่ภายในเมืองท่องเที่ยวอย่างจอร์จทาวน์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงการให้บริการรถเมล์ CAT ระหว่างแผ่นดินใหญ่และตอนใต้ของเกาะปีนังซึ่งเป็นโซนนิคมอุตสาหกรรมและย่านพื้นที่คนทำงานถึง 4 เส้นทาง
นอกจากการเดินรถโดยสารฟรีแล้ว ในเส้นทางอื่นภายใต้แบรนด์ Rapid Penang อีก 41 เส้นทางที่เปิดเดินรถ เช่น เส้นทางเชื่อมไปยังปีนังฮิล (Penang Hill) หรือห้างสรรพสินค้าชื่อดังอย่างเกอร์นีย์ (Gurney) จนถึงสนามบินปีนังทางตอนใต้ เส้นทางเหล่านี้ทางรัฐของปีนังจัดมีการอุดหนุนบัตรโดยสาร Mutiara Pass ที่เข้าถึงได้ในราคา 50 ริงกิต (400 บาท) ต่อเดือน และสามารถใช้ขึ้นรถบัสโดยสารในปีนังได้ไม่จำกัดสำหรับประชากรชาวมาเลเซีย
การสนับสนุนทั้งหมดนี้ตั้งแต่รถ CAT ฟรี ถึงบัตรโดยสาร Mutiara ใช้งบประมาณรายปีอยู่ที่ราว 7 ล้านริงกิต (ราว 56 ล้านบาท) ต่อปี ซึ่งมีตัวเลขผู้เป็นสมาชิกบัตร Mutiara Pass ต่อเดือนราว 22,000 คน
การอุดหนุนของรัฐบาลปีนังต่อขนส่งสาธารณะดำเนินการอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ ปี พ.ศ.2564/ ค.ศ.2021 หลังการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 เป็นต้นมา และถือเป็นส่วนหนึ่งของแผนยกระดับขนส่งมวลชนของปีนังทั้งระบบอย่าง Penang Transport Master Plan (PTMB)
แม้อาจต้องยอมรับว่าปัญหารถติดภายในเมืองปีนังหรือช่วงสะพานเชื่อมแผ่นดินใหญ่-เกาะปีนังยังเป็นปัญหาคาราคาซังในพื้นที่ จนถึงการให้บริการในจุดย่อยอย่างจุดรอรถ ความถี่ของรถโดยสารที่ไม่สม่ำเสมอเท่าที่ควร จนถึงสไตล์การขับที่บางครั้งอาจยังน่าหวาดเสียว แต่เหล่านี้ถือเป็นกรณีศึกษาเทียบเคียงกับประเทศเพื่อนบ้าน ที่จะเป็นบทเรียนต่อการพัฒนาเมืองหาดใหญ่และของประเทศไทย
อ้างอิง
Political Ecology of Landscape: Govering Urban Transformation in Penang (Creighton Connolly, Bristol University Press, 2022)
เรื่องและภาพ: ธีรภัทร อรุณรัตน์
