ปัจจุบันมนุษย์ทุกคนเติบโตไปพร้อมกับเทคโนโลยีและแพลตฟอร์มออนไลน์ภายใต้วิทยาการสมัยใหม่ในสังคมโลกาภิวัตน์มากขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ช่องทางการติดตามข่าวสารและข้อมูลมีให้เลือกเสพเลือกใช้อย่างหลากหลาย ความต้องการของสังคมที่มีผลต่อสื่อมวลชน คือปัจจัยสำคัญที่จะทำให้การมีอยู่ของสื่อนั้นมีอยู่หรือจางหายไปตามการเปลี่ยนแปลงของเวลา แล้วอะไรคือเหตุผลที่ “วิทยุกระจายเสียง” ที่เดินทางมาถึงสยามประเทศตั้งแต่เมื่อเกือบร้อยปีก่อน ตามมาด้วยแผ่นเสียง เทปคาสเส็ต แผ่น CD/DVD ยังคงเป็นสื่อที่ได้รับความนิยมและมีบทบาทในยุคที่ Podcast คือสื่อเสียงแห่งยุคสมัย อะไรคือเหตุผลที่วิทยุฯ เดินทางอยู่คู่คนไทยมาถึง 95 ปี
“เสียงที่จะอยู่เป็นเพื่อนคุณ” เสน่ห์ของวิทยุฯ คือการทำหน้าที่เป็นสื่อในการกระจายข้อมูลข่าวสาร ในขณะเดียวกันก็สร้างความผูกพันทางอารมณ์ร่วมกันกับชุมชน ด้วยรูปแบบของวิทยุฯ ที่เป็นการจัดรายการสด ผู้ฟังสามารถสร้างปฏิสัมพันธ์กับผู้จัดรายการด้วยการพูดคุยผ่านจดหมายในยุคต้น และโทรศัพท์ในยุคถัดมา สังคมจึงรู้สึกใกล้ชิดกับ “เสียง” จากการฟังวิทยุฯ จนมีคำกล่าวว่าวิทยุฯ เป็นเพื่อนในยามเหงา ความสบายใจในการฟังวิทยุฯ จึงพัฒนาไปสู่ความเชื่อใจ ความไว้วางใจในการรับข้อมูล ซึ่งแตกต่างอย่างเห็นได้ชัดจากโลกที่เต็มไปด้วยข่าวปลอม (Fake News) ในยุคดิจิทัล ความไว้วางใจในการรับข้อมูลของสังคม ถูกพิสูจน์อย่างชัดเจนในสถานการณ์วิกฤต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วง “ภัยพิบัติ”
ในสถานการณ์ฉุกเฉิน หรือสภาวะวิกฤตที่เกิดจากภัยพิบัติ วิทยุฯ คือสื่อที่ช่วยส่งต่อข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว และเป็นปัจจุบันที่สุด ไม่ว่าจะเป็นการแจ้งเตือนประกาศฉุกเฉิน การพยากรณ์อากาศ และข่าวสารที่สังคมจำเป็นต้องรับรู้อย่างเร่งด่วนที่สุด เนื่องจากวิทยุฯ ไม่มีข้อจำกัดการใช้งานเหมือนการใช้แพลตฟอร์มออนไลน์ทั้งหลาย ในสถานการณ์วิกฤต เครือข่ายและเสาสัญญาณมือถือมักเสี่ยงต่อการหยุดชะงักจากความแปรปรวนของสภาพอากาศ หรือเหตุขัดข้องที่เกิดจากเหตุสุดวิสัยทางธรรมชาติซึ่งอยู่เหนือความควบคุมของมนุษย์ ในขณะที่วิทยุฯ สามารถรับสัญญาณได้ง่ายกว่า และไม่จำเป็นต้องอาศัยสัญญาณโทรศัพท์และอินเทอร์เน็ต วิทยุฯ ยังเป็นสื่อกลางในการประสานขอความช่วยเหลือจากสังคมโดยรับข้อมูลที่ถูกต้องแม่นยำจากตัวผู้ประสบภัยโดยตรงได้ ในภาวะวิกฤตที่ประชาชนต้องการความช่วยเหลือ ที่สำคัญอีกประการคือ สื่อวิทยุกระจายเสียง เป็นสื่อสารมวลชนที่มีตัวตนต้นทางของผู้ส่งสารชัดเจน แปลว่า วิทยุกระจายเสียงไม่สามารถหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบในข้อมูลที่ตนเองเผยแพร่ได้ นี่จึงเป็นเสมือนสิ่งยืนยันรับรองว่า ข้อมูลข่าวสารที่เผยแพร่ทางวิทยุฯ จะต้องถูกกลั่นกรองเรื่องความถูกต้องมาพอสมควรเสมอ
แม้ว่าในปัจจุบัน วิทยุฯ จะมีการปรับเปลี่ยน เพิ่มเติมรูปแบบการนำเสนอข้อมูลผ่านการจัดรายการออนไลน์ ลงสนามแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียมากขึ้น แต่ก็ไม่ได้ทำให้เสน่ห์ของวิทยุฯ ถูกแทนที่ลดทอนให้หายไป กลับกัน “เสน่ห์” นั้นกลับถูก “ตกแต่ง” เพิ่มมิติใหม่ให้กับวิทยุฯ ในการเข้าถึงสังคมได้อย่างกว้างขวางและใกล้ชิดยิ่งขึ้น ตอบโจทย์วิถีชีวิตของประชากรในปัจจุบันมากขึ้น คุณค่าและพลังที่วิทยุฯ สร้างต่อสังคม จึงเป็นคำตอบว่า ทำไมวิทยุฯ จึงยังคงเป็นสื่อที่มีคุณค่าและจะดำรงไว้ซึ่งคุณค่านั้น อยู่ ณ มุมใดมุมหนึ่งของสังคมต่อไป ไม่ว่าเทคโนโลยีของโลกจะก้าวไปไกลเพียงใดก็ตาม
เรื่อง: นางสาวณัฐธัญ รุธิรโก
สาขาวิชาภาษาไทยประยุกต์ (ภาษาไทยเพื่อการสื่อสารมวลชน)
คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
นักศึกษาฝึกงาน สถานีวิทยุ ม.อ.หาดใหญ่
