ครบรอบ  1 ปี มหาอุทกภัย คืนที่น้ำเกือบกลืนชีวิต จากบทเรียนผู้รอดชีวิต สู่การปรับตัวและเตรียมพร้อมรับมือภัยครั้งใหม่

เสียงฝนที่ตกหนักในค่ำคืนหนึ่ง อาจเป็นเพียงเสียงธรรมชาติสำหรับใครหลายคน แต่สำหรับครอบครัวที่เคยติดอยู่บนขื่อใต้หลังคา เสียงฝนกลับปลุกความทรงจำของคืนที่ไม่รู้ว่าจะมีชีวิตรอดถึงเช้าหรือไม่

ขณะที่บางคนต้องหนีขึ้นที่สูงเพื่อรักษาชีวิต อีกหลายคนกำลังรอความช่วยเหลืออยู่ท่ามกลางกระแสน้ำเชี่ยว ส่วนผู้ประกอบการบางรายต้องมองดูเครื่องจักรและทรัพย์สินมูลค่าหลายล้านบาทจมอยู่ใต้น้ำ

หนึ่งปีหลังมหาอุทกภัยหาดใหญ่ ความทรงจำของแต่ละคนอาจแตกต่างกัน แต่ทุกเรื่องราวล้วนมีบางสิ่งที่เหมือนกัน นั่นคือบทเรียนจากวันที่ยากลำบากที่สุดครั้งหนึ่งในชีวิต

ชวนย้อนกลับไปฟังเสียงจากผู้ที่เคยอยู่ในเหตุการณ์ ทั้งผู้ประสบภัย ผู้ได้รับผลกระทบ ผู้ประกอบการ และเจ้าหน้าที่กู้ภัย เพื่อทบทวนว่าเราเสียอะไรไป เรียนรู้อะไร และวันนี้เราเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรบ้าง  และเตรียมพร้อมรับมืออย่างไรกับภัยพิบัติที่ไม่อาจคาดเดาได้

จากบันได 7 ขั้น สู่ขื่อใต้หลังคา คืนที่บ้านไม่ใช่ที่ปลอดภัยอีกต่อไป

ค่ำคืนมหาอุทกภัยปี 2568 ครอบครัวของ “พี่กบ” นางอัญชลี ทองคง ผู้ช่วยผู้อำนวยการสถาบันสุวรรณภูมิ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์  ยังเตรียมตัวเข้านอน แม้น้ำจะเริ่มท่วมถนน แต่เพราะน้ำยังใส จึงไม่ได้คิดว่าสถานการณ์จะรุนแรงกว่าที่เคยเจอ

จนกระทั่ง 4 ทุ่ม เสียงเพื่อนบ้านตะโกนเตือนว่า “น้ำมาแล้ว” ทุกคนจึงรีบขนข้าวสาร เครื่องปรุง เตาแก๊ส และสิ่งของจำเป็นขึ้นชั้น 2 เดินขึ้นลงบันไดกว่า 50–60 รอบ ก่อนพาแม่วัย 93 ปีขึ้นไปอยู่ในที่ปลอดภัย แต่ระดับน้ำกลับเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว จากน้ำใสกลายเป็นสีน้ำชา กระแสน้ำไหลแรงและมาบรรจบกันบริเวณสี่แยกหน้าบ้านย่านโชคสมาน บันไดที่เคยเหลืออีก 7 ขั้นก่อนถึงชั้น 2 ค่อย ๆ ลดลงเหลือเพียง 3 ขั้น 

เมื่อมีข้อความเตือนว่าน้ำอาจสูงขึ้นอีก 2 เมตร ขอให้ประชาชนอพยพ แต่ตอนนั้นกระแสน้ำที่เชี่ยวกราก การพาแม่สูงวัยออกจากบ้านแทบเป็นไปไม่ได้ ทางรอดเดียวที่คิดได้ตอนนั้นคือขึ้นไปให้สูงที่สุด

ไม่นานน้ำขึ้นจนเหลือบันไดเพียงขั้นเดียวก่อนถึงชั้นสอง  จึงตัดสินใจให้ลูกชายใช้มีดพร้ากระทุ้งฝ้าเพดาน แล้วปีนขึ้นไปอยู่บนขื่อใต้หลังคาแทน เพราะกลัวว่าน้ำจะมากลางดึก ก่อนขึ้นไป เธอยังตะโกนบอกพี่ชายที่อยู่บ้านฝั่งตรงข้ามว่า หากเกิดอะไรขึ้น ขอให้รู้ว่าร่างของคนในครอบครัวทั้งสามคนจะอยู่บนขื่อหลังคา

พื้นที่แคบๆ คน 3 คน จับมือกันท่ามกลางเสียงฝน เสียงลม และเสียงร้องขอความช่วยเหลือจากผู้คนรอบข้าง  ในเวลานั้น ไม่มีใครรู้ว่าจะมีชีวิตรอดหรือไม่ สิ่งที่ผู้เป็นแม่คิดถึงคืออนาคตของลูกชายที่เพิ่งทำงานเป็นแพทย์ได้เพียง 2–3 ปี

กระทั่งราว 6 โมงเช้า น้ำเริ่มนิ่ง จึงตัดสินใจค่อย ๆ ลงจากหลังคา แต่ระดับน้ำยังสูงถึงพื้นชั้น 2 เชื่อว่าหากมีน้ำระลอกใหม่เข้ามาอีกครั้ง ก็อาจไม่มีโอกาสรอดชีวิต

ท่ามกลางวิกฤต ยังมีน้ำใจที่ช่วยต่อชีวิต

แม้ตัวเองจะเพิ่งผ่านช่วงเวลาเฉียดตาย แต่ครอบครัวนี้ยังได้ช่วยชีวิตชายชาวเมียนมาคนหนึ่งที่ได้รับบาดเจ็บบริเวณเท้าและข้อเท้าอย่างรุนแรง เขาเกาะเสาไฟฟ้าตะโกนร้องขอความช่วยเหลืออยู่ท่ามกลางกระแสน้ำ

เธอและลูกชายจึงโยนเชือกไนลอนให้ผูกกับระเบียง ก่อนช่วยกันดึงขึ้นมา ลูกชายซึ่งเป็นหมอช่วยทำแผลด้วยอุปกรณ์ปฐมพยาบาลที่ถูกเตรียมไว้พร้อมในบ้าน และประสานเพื่อนของผู้บาดเจ็บให้ว่ายน้ำเข้ามารับตัว ใช้เวลาเกือบ 2 ชั่วโมงกว่าจะช่วยเหลือได้สำเร็จ

หลังน้ำลด ชายคนดังกล่าวเดินลากขากลับมาเยี่ยมพร้อมขนมและน้ำดื่ม แทนคำขอบคุณ  ภาพเล็ก ๆ นี้กลายเป็นความทรงจำที่ทำให้เห็นว่า ท่ามกลางภัยพิบัติที่พรากหลายสิ่งไป น้ำใจของผู้คนยังคงช่วยประคับประคองกันได้

แต่ความเสียหายไม่ได้จบลงเมื่อน้ำลด ทั้งข้าวของในบ้านที่พังเสียหาย และความหวาดระแวงจากมิจฉาชีพที่แอบอ้างว่าจะนำเรือมาช่วยเหลือ โดยเรียกเก็บเงินล่วงหน้าถึง 75,000 บาท โชคดีที่ครอบครัวตรวจสอบจนรู้ทัน

หนึ่งปีผ่านไป เสียงฝนหนักยังทำให้ครอบครัวรู้สึกหวั่นใจ แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปคือการไม่ประมาทอีกต่อไป มีการติดตามข่าวพยากรณ์อากาศ เตรียมอาหาร ยา และของจำเป็นไว้ล่วงหน้า และคิดเสมอว่าหากฝนตกต่อเนื่อง 3 วัน จะรีบอพยพทันที  เพราะบทเรียนครั้งนั้นทำให้รู้ว่า ชีวิตสำคัญกว่าสิ่งของทุกชิ้นในบ้าน ที่สำคัญต้องไม่ทำตัวเป็นภาระให้ใครต้องฝ่าอันตรายเข้ามาช่วยโดยไม่จำเป็น


ประสบการณ์เก่า ไม่ได้แปลว่าจะรับมือได้ในทุกสถานการณ์

ขณะที่ “ กวาง”  น.ส.สุธาวดี นาคะโร เจ้าหน้าที่งานประชาสัมพันธ์เผยแพร่ผลงานวิจัย สำนักวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์  ยอมรับว่าไม่เคยคิดว่าน้ำท่วมปีที่แล้วจะรุนแรง เพราะบ้านอยู่ในพื้นที่เขต 8 ซึ่งถือเป็นจุดที่ค่อนข้างสูง และยังเคยผ่านประสบการณ์มาแล้ว

แต่เมื่อได้รับแจ้งเตือนในช่วง 6 โมงเช้าว่าน้ำกำลังมา และครั้งนี้น้ำจะท่วมสูงเกิน 2 เมตร  ครอบครัวจึงเริ่มจัดการสิ่งของภายในบ้าน ก่อนที่น้ำจะเข้าพื้นที่จริงในช่วงเที่ยง โดยมีแม่เป็นเสมือนผู้บัญชาการว่าต้องทำอะไรบ้าง เนื่องจากมีประสบการณ์เติบโตอยู่กับน้ำมาตั้งแต่เด็ก  ทำให้รู้ว่าเมื่อมีน้ำมา สิ่งใดควรทำก่อน และอะไรที่ต้องรีบจัดการ

เครื่องครัวและเสื้อผ้าถูกจัดเก็บใส่กล่องพลาสติกพร้อมผูกเชือกไม่ให้ลอยไปตามน้ำ  ก่อนจะย้ายอาหาร น้ำดื่ม เอกสารสำคัญ และอุปกรณ์สื่อสารขึ้นไปไว้ชั้น 3 ซึ่งเป็นชั้นบนสุดของบ้าน รวมถึงสำรองน้ำสะอาดไว้ 5–6 ถัง

แม้เตรียมตัวไว้ล่วงหน้า แต่ระดับน้ำกลับแรงและสูงเกินคาด บ้านสามชั้นถูกน้ำท่วมชั้นล่างจนมิด ส่วนชั้น 2 มีน้ำสูงเกือบถึงเข่า รถยนต์ที่ย้ายไม่ทันได้รับความเสียหายหนัก แต่ภาพที่เธอไม่อาจลืม คือเพื่อนบ้านฝั่งตรงข้าม ซึ่งเป็นคุณตาเกิดลื่นล้มจนกระดูกหัก นอนเจ็บปวดอยู่ในบ้าน ต้องนอนรอความช่วยเหลือนานถึง 5–6 วัน

เหตุการณ์นี้ทำให้เธอตระหนักว่า การเตรียมตัวจากประสบการณ์น้ำท่วมครั้งก่อนอาจไม่เพียงพอ เพราะไม่มีใครรู้ว่าน้ำครั้งต่อไปจะมาเร็วแค่ไหนและสูงเพียงใด และสิ่งสำคัญจึงไม่ใช่แค่การเก็บของขึ้นที่สูง แต่ต้องประเมินความพร้อมของทุกคนในบ้าน โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง และคนพิการ ว่าสามารถอพยพได้หรือไม่ ใครจะเป็นผู้ดูแล และจะติดต่อขอความช่วยเหลือจากใคร นอกจากนี้ ควรเตรียมอาหาร น้ำดื่ม ยาประจำตัว เอกสารสำคัญ และกระเป๋าฉุกเฉินไว้ให้พร้อม ไม่รอจนเห็นน้ำเข้าบ้านแล้วจึงเริ่มลงมือ ซึ่งในปีนี้ของครอบครัวของเธอได้เตรียมพร้อมไว้หมดแล้ว


หาดใหญ่ newnormal : ความเสียหายหลักล้าน สู่การย้ายร้านหนีน้ำก่อนภัยมาถึง  

สำหรับครอบครัวหนึ่ง บทเรียนสำคัญคือการรักษาชีวิต แต่สำหรับผู้ประกอบการในหาดใหญ่ น้ำท่วมยังหมายถึงการสูญเสียเครื่องมือทำมาหากิน และความเสี่ยงที่ธุรกิจอาจต้องหยุดชะงัก

ภาพป้ายผืนใหญ่หน้าร้านทำป้ายแห่งหนึ่งในหาดใหญ่ที่ระบุว่า “ย้ายร้านหนีน้ำท่วมชั่วคราว ยังสั่งงานและรับงานได้ตามปกติ” จึงกลายเป็นภาพสะท้อนการปรับตัวของผู้ประกอบการที่ไม่ต้องการรอให้ภัยมาถึงแล้วค่อยแก้ปัญหา

“อ้วน” นายกัณฑ์เอนก ทวีมาตย์ เจ้าของกิจการร้านป้าย เล่าว่า ปีที่ผ่านมา บ้านพักย่านปลักธงและร้านทำป้ายของแฟนย่านคอหงส์ถูกน้ำท่วมสูงเกือบ 2 เมตร สร้างความเสียหายรวมเกือบ 4 ล้านบาท โดยเฉพาะร้านสาขาคอหงส์เผชิญน้ำท่วมมาแล้วถึง 3 ครั้ง  ซึ่งครั้งล่าสุดแม้จะเตรียมย้ายอุปกรณ์ขึ้นชั้น 2 และยึดเครื่องจักรไม่ให้ล้ม แต่ระดับน้ำที่เพิ่มสูงเกินคาดทำให้เครื่องจักรหลัก 3 เครื่องเสียหายทั้งหมด

ความสูญเสียครั้งนั้นไม่ได้มีเพียงมูลค่าทรัพย์สิน แต่ยังรวมถึงความกังวลว่าจะกลับมาประกอบอาชีพได้อย่างไร และต้องใช้เวลาอีกนานแค่ไหนกว่าจะฟื้นฟูกิจการได้

ประสบการณ์ดังกล่าวทำให้ปีนี้เขาตัดสินใจเปลี่ยนวิธีรับมืออย่างจริงจัง โดยย้ายเครื่องจักรและอุปกรณ์สำคัญออกจากพื้นที่เสี่ยงตั้งแต่ก่อนเข้าสู่ช่วงฤดูน้ำหลาก พร้อมปิดร้านชั่วคราวในช่วงเดือนตุลาคมถึงธันวาคม โดยไม่รอประกาศเตือนภัยจากภาครัฐ

แนวคิดนี้เรียกว่า “หาดใหญ่ New Normal” คือเรียนรู้รูปแบบความเสี่ยงของพื้นที่ และเตรียมตัวก่อนที่น้ำจะมา ไม่ใช่รอให้เกิดเหตุแล้วจึงขนย้ายสิ่งของ

ปัจจุบันเครื่องพิมพ์ 2 เครื่อง คอมพิวเตอร์ เครื่องมือช่าง รวมถึงรถยนต์ ถูกย้ายไปเก็บไว้ที่โรงงานอ้วนปริ้นติ้ง ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่สูงและปลอดภัยกว่า อีกทั้งยังเปิดพื้นที่ให้ผู้ประกอบการร้านป้ายรายอื่นนำเครื่องจักรมาฝากเก็บเพื่อหลบภัยน้ำท่วมได้ด้วย

แม้ต้องหยุดใช้สถานที่เดิมชั่วคราว แต่ยังสามารถรับงานและสั่งงานได้ตามปกติ ส่วนการลงทุนซื้อเครื่องจักรใหม่เพื่อทดแทนเครื่องเดิมที่เสียหาย จะต้องประเมินสถานการณ์ตลาดและความคุ้มค่าอีกครั้ง

สำหรับนายกัณฑ์เอนก น้ำท่วมซ้ำไม่ได้หมายความว่าต้องเลิกทำธุรกิจในหาดใหญ่ แต่ต้องเรียนรู้ที่จะอยู่กับความเสี่ยง วางแผนลงทุนให้รอบคอบ และมีแผนสำรองสำหรับทรัพย์สินที่จำเป็นต่อการประกอบอาชีพ

ป้ายหน้าร้านจึงไม่ได้เป็นเพียงประกาศปิดกิจการชั่วคราว แต่เป็นสัญญาณของการเปลี่ยนวิธีคิด จากการรอรับมือเมื่อภัยมาถึง สู่การป้องกันล่วงหน้า เพื่อให้ธุรกิจยังเดินต่อได้แม้ต้องเผชิญน้ำท่วมอีกครั้ง


เมื่อคนช่วยชีวิต ก็เป็นผู้ประสบภัยได้เช่นกัน

ขณะที่ประชาชนและผู้ประกอบการต่างเรียนรู้ที่จะปรับตัว อีกด้านหนึ่งของวิกฤตคือภารกิจของเจ้าหน้าที่ที่ต้องเข้าไปช่วยเหลือผู้ประสบภัย แม้ตัวเองและครอบครัวก็ได้รับผลกระทบเช่นกัน

“พี่พงษ์” นายเฉลิมพงษ์ ชาติวัฒนา เจ้าพนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยชำนาญงาน เทศบาลเมืองคลองแห เล่าว่า มหาอุทกภัยปี 2568 ทำให้ศูนย์รับแจ้งเหตุมีสายขอความช่วยเหลือจำนวนมาก ทั้งประชาชนที่ติดอยู่ในบ้าน ผู้ป่วยติดเตียง และผู้ที่ต้องการอพยพ แต่จำนวนเรือและเจ้าหน้าที่มีไม่เพียงพอ

เรือหนึ่งลำสามารถขนย้ายผู้ป่วยติดเตียงได้ครั้งละเพียงคนเดียว และต้องใช้เวลาเกือบชั่วโมงต่อการเคลื่อนย้ายหนึ่งครั้ง เพื่อให้มั่นใจว่าจะไม่เกิดอันตราย  เจ้าหน้าที่ต้องทำงานต่อเนื่อง 2 คืน 3 วัน แทบไม่ได้พัก บางครั้งต้องจัดลำดับความเร่งด่วน ทั้งๆ ที่ในใจอยากช่วยทุกคน

สถานการณ์ยิ่งยากขึ้นเมื่อระบบสื่อสารล่ม จากเดิมที่รับแจ้งทางโทรศัพท์ ต้องเปลี่ยนเป็นการเข้าพื้นที่ค้นหาผู้ประสบภัยด้วยตนเอง บางคืนเจ้าหน้าที่ตะโกนเรียกตามบ้าน แต่ไม่มีเสียงตอบกลับ ไม่รู้ว่าคนที่เคยร้องขอความช่วยเหลือได้รับการช่วยเหลือแล้วหรือยัง  ความรู้สึกนี้ยังติดอยู่ในใจจนถึงวันนี้

ยิ่งไปกว่านั้น เจ้าหน้าที่เองก็เป็นผู้ประสบภัยเช่นกัน มีลูกน้องคนหนึ่งที่ภรรยาและลูกยืนรออยู่ในน้ำระดับเอว ส่วนบ้านของตัวเองก็ถูกน้ำท่วม และไม่สามารถติดต่อครอบครัวได้ แต่ภารกิจตรงหน้าทำให้ต้องออกไปช่วยเหลือผู้อื่นก่อน

หนึ่งปีผ่านไป บทเรียนต้องเปลี่ยนเป็นระบบที่พร้อมกว่าเดิม

หลังน้ำลดได้นำประสบการณ์มาถอดบทเรียนและปรับแผนรับมือ ทั้งการขุดลอกคูคลองและปรับปรุงระบบระบายน้ำ การจัดตั้งศูนย์อพยพ  เพิ่มอุปกรณ์วิทยุสื่อสาร เตรียมเรือไว้เพิ่มขึ้น พร้อมอบรมการช่วยเหลือผู้ประสบภัยทางน้ำเชี่ยว (Swiftwater Rescue) ให้แก่พนักงานเทศบาล อปพร. เทศกิจ และประธานชุมชน รวมถึงฝึกขับเรือและดำเนินการขอใบอนุญาตจากกรมเจ้าท่า ปัจจุบันมีผู้ผ่านการฝึกขับเรือประมาณ 100 คน

เป้าหมายคือให้ชุมชนมีศักยภาพช่วยเหลือคนในพื้นที่ได้ ไม่ต้องรอความช่วยเหลือจากหน่วยงานภายนอกเพียงอย่างเดียว

ส่วนแผนอพยพยังให้ความสำคัญกับการเคลื่อนย้ายประชาชนตั้งแต่ช่วงที่รถยังเข้าถึงพื้นที่ได้ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง คนพิการ และผู้มีโรคประจำตัว ไม่ควรรอจนระดับน้ำสูงและต้องใช้เรือเข้าไปรับ

เตรียมพร้อมตั้งแต่วันนี้ ก่อนความช่วยเหลือจะไปไม่ถึง

บทเรียนจากเจ้าหน้าที่กู้ภัยไม่ได้หยุดอยู่แค่การพัฒนาระบบของหน่วยงาน แต่ยังเป็นคำเตือนถึงทุกครอบครัวให้เตรียมพร้อมด้วยตนเอง  แต่ละบ้านควรเตรียมสิ่งจำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตอย่างน้อย 7 วัน โดยเฉพาะน้ำดื่มประมาณ 3 ลิตรต่อคนต่อวัน อาหารที่เก็บได้นาน เตาแก๊สปิกนิก ยาประจำตัว ไฟฉาย แบตเตอรี่ เอกสารสำคัญ และอุปกรณ์สื่อสาร เสื้อชูชีพ ควรเก็บไว้ในกระเป๋าหรือภาชนะกันน้ำที่หยิบออกมาได้ทันที

สำหรับผู้มีโรคประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อเตรียมยาให้เพียงพอ โดยเฉพาะผู้ป่วยหอบหืดที่อาจมีอาการกำเริบในช่วงฉุกเฉิน

ขณะเดียวกัน ควรวางแผนจัดการอาหารในตู้เย็นเมื่อเกิดไฟฟ้าดับ และเตรียมสิ่งของให้พอดีกับความจำเป็น ไม่กักตุนจนเกินไป เพราะในภาวะวิกฤต การแบ่งปันและช่วยเหลือกันก็เป็นสิ่งสำคัญไม่แพ้การเตรียมตัว 

อีกเรื่องที่ต้องระวังคือข้อมูลข่าวสาร ควรติดตามประกาศจากหน่วยงานที่เชื่อถือได้ ไม่ส่งต่อภาพเก่าหรือข่าวที่ยังไม่ได้ตรวจสอบ เพราะอาจสร้างความตื่นตระหนกและทำให้ตัดสินใจผิดพลาด

นายเสถียรพงษ์ ยังสะท้อนว่า การรับมือน้ำท่วมไม่ควรจำกัดอยู่แค่การเตรียมเรือ เครื่องสูบน้ำ หรือการเยียวยาหลังเกิดเหตุ แต่ต้องแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างของเมือง ทั้งการก่อสร้างที่กีดขวางทางน้ำ การถมดิน และระบบระบายน้ำที่ไม่ได้มาตรฐาน เพื่อไม่ให้ปัญหาเดิมกลับมาซ้ำรอย


หนึ่งปีหลังมหาอุทกภัย การเตรียมพร้อมของหน่วยงานและประชาชนเริ่มเปลี่ยนแปลงไป ขณะที่ผู้ประกอบการก็หันมาวางแผนป้องกันความเสียหายล่วงหน้า แต่ทุกคนต่างรู้ดีว่า ไม่มีใครรับประกันได้ว่าน้ำจะไม่กลับมาอีก

สำหรับคนหาดใหญ่วันนี้ การอยู่กับน้ำจึงไม่ใช่การยอมจำนนต่อภัยพิบัติ แต่คือการเรียนรู้ความเสี่ยง เตรียมพร้อม และปรับตัวให้ทันกับสถานการณ์

เพราะน้ำอาจมาโดยไม่ทันตั้งตัว แต่เราสามารถเตรียมตัวให้พร้อมได้ก่อน

การจดจำอดีต ไม่ใช่เพื่อกลับไปเจ็บปวด แต่เพื่อให้เราเตรียมพร้อมสำหรับวันข้างหน้า

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *