เมื่อฝนตกหนัก สิ่งที่ชาวหาดใหญ่จำนวนไม่น้อยมักทำคือขับรถออกไปดูระดับน้ำตามถนน สะพาน หรือริมคลอง เพื่อประเมินว่าสถานการณ์เป็นอย่างไร น้ำกำลังเพิ่มขึ้นหรือเริ่มลดลงแล้ว แต่การเดินทางไปตรวจสอบสถานการณ์ด้วยตัวเอง อาจทำให้ต้องเผชิญกับความเสี่ยงโดยไม่จำเป็น ทั้งถนนที่มีน้ำท่วมขัง กระแสน้ำเชี่ยว เส้นทางที่ถูกตัดขาด หรือแม้แต่การติดอยู่ในพื้นที่ที่น้ำเพิ่มระดับอย่างรวดเร็ว
วันนี้ การติดตามสถานการณ์น้ำไม่จำเป็นต้องออกไปเสี่ยงด้วยตัวเองอีกต่อไป เพราะมีเครื่องมือที่ช่วยให้ประชาชนมองเห็นภาพสถานการณ์จากระยะไกล หนึ่งในนั้นคือเว็บไซต์ hatyaicityclimate.org ซึ่งได้รับการปรับปรุงครั้งใหญ่ให้เป็นศูนย์รวมข้อมูลสำหรับเฝ้าระวังและรับมืออุทกภัย เชื่อมโยงแผนที่เส้นทางน้ำ ตำแหน่งกล้องวงจรปิด และจุดเสี่ยงต่าง ๆ ไว้ในที่เดียว
เว็บไซต์นี้ดำเนินการโดยมูลนิธิเครือข่ายเมืองภาคใต้เพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Southern City Climate Change Resilience Network : SCCCRN) ร่วมกับภาคีเครือข่าย โดยนำบทเรียนจากเหตุการณ์น้ำท่วมที่ผ่านมา มาพัฒนาระบบให้ใช้งานง่าย เข้าถึงข้อมูลได้รวดเร็ว และรองรับการติดตามสถานการณ์ในช่วงวิกฤตได้ดียิ่งขึ้น
จากบทเรียนมหาอุทกภัย สู่เครื่องมือที่ประชาชนเข้าถึงได้ง่าย
คุณภาณุมาศ นนทพันธ์ ทีมงานโปรแกรมเมอร์ของมูลนิธิฯ ระบุว่า มูลนิธิเครือข่ายเมืองภาคใต้ฯ ก่อตั้งขึ้นเมื่อประมาณ 14–15 ปีก่อน หลังเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ปี 2553 โดยมีเป้าหมายสำคัญในการสร้างความร่วมมือเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
จากประสบการณ์การใช้งานเว็บไซต์เวอร์ชันเดิม พบข้อจำกัดหลายด้าน ทั้งปัญหาเซิร์ฟเวอร์รองรับผู้ใช้งานจำนวนมากพร้อมกันไม่ได้ และการมีกล้อง CCTV จำนวนมาก แต่ประชาชน โดยเฉพาะผู้ที่ไม่คุ้นเคยกับพื้นที่ กลับไม่สามารถระบุได้ว่ากล้องแต่ละตัวตั้งอยู่ตรงไหน หรือควรเลือกดูกล้องจุดใดเพื่อประเมินสถานการณ์ใกล้บ้าน
การปรับปรุงครั้งนี้จึงไม่ได้มุ่งเพียงเพิ่มจำนวนข้อมูล แต่ให้ความสำคัญกับการจัดระเบียบและเชื่อมโยงข้อมูล เพื่อให้ประชาชนค้นหาสิ่งที่ต้องการได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่ทุกนาทีมีความสำคัญ
แผนที่อัจฉริยะ คลิกเดียวเห็นกล้อง รู้ทิศทางน้ำ
หัวใจสำคัญของเว็บไซต์เวอร์ชันใหม่ คือระบบ Map View หรือแผนที่อัจฉริยะ ที่เชื่อมโยงตำแหน่งกล้อง CCTV เข้ากับเส้นทางน้ำ คลอง และจุดเฝ้าระวังต่าง ๆ ทำให้ผู้ใช้งานไม่เพียงเห็นว่ามีกล้องอยู่ที่ไหน แต่ยังเข้าใจความสัมพันธ์ของพื้นที่และทิศทางการไหลของน้ำได้ด้วย
ตัวอย่างเช่น น้ำจากคลองอู่ตะเภา คลอง 30 เมตร หรืออุโมงค์น้ำคลอง ร.6 ไหลผ่านพื้นที่ใด และเชื่อมโยงไปยังจุดเฝ้าระวังบริเวณไหนบ้าง ผู้ใช้งานสามารถคลิกเลือกตำแหน่งกล้องบนแผนที่เพื่อเข้าถึงภาพจากพื้นที่นั้นได้ทันที
นั่นหมายความว่า หากต้องการตรวจสอบว่าบริเวณใกล้บ้านหรือเส้นทางที่กำลังจะเดินทางไปมีน้ำท่วมหรือไม่ ก็สามารถเปิดแผนที่และเลือกดูกล้องในบริเวณใกล้เคียงได้ โดยไม่จำเป็นต้องขับรถออกไปสำรวจด้วยตัวเอง
ระบบนี้จึงเป็นประโยชน์ทั้งกับคนหาดใหญ่ที่ต้องการติดตามสถานการณ์ในชุมชนของตนเอง รวมถึงนักท่องเที่ยวและคนนอกพื้นที่ที่ไม่คุ้นเคยกับเส้นทางและภูมิประเทศของเมืองหาดใหญ่
เลือกดูข้อมูลให้ตรงกับตัวเอง รองรับผู้ใช้งาน 3 กลุ่ม
เว็บไซต์ออกแบบให้ตอบโจทย์ผู้ใช้งานที่มีความคุ้นเคยกับพื้นที่แตกต่างกัน แบ่งเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่
1. Power User : สำหรับคนที่ติดตามสถานการณ์เป็นประจำ
ผู้ที่คุ้นเคยกับระบบและทราบตำแหน่งกล้องอยู่แล้ว ยังสามารถเลือกดูกล้องผ่านหมวดหมู่เดิมได้อย่างรวดเร็ว ไม่ต้องเริ่มค้นหาจากแผนที่ใหม่ทั้งหมด
2. นักท่องเที่ยวและคนนอกพื้นที่ : ดูแผนที่แล้วเลือกกล้องได้ทันที
ผู้ที่ไม่รู้จักพื้นที่หาดใหญ่ สามารถใช้แผนที่เป็นตัวช่วยค้นหาตำแหน่งกล้องและตรวจสอบสถานการณ์ในบริเวณที่สนใจได้ง่ายขึ้น
3. ชุมชนเสี่ยงภัย : ติดตามสถานการณ์เฉพาะพื้นที่ของตัวเอง
มีระบบ “น้องน้ำ” ซึ่งแบ่งพื้นที่หาดใหญ่ออกเป็น 10 กลุ่มชุมชน ช่วยให้ประชาชนเลือกติดตามข้อมูลและกล้องที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่ของตนเองได้ตรงจุด ไม่ว่าจะเป็นชุมชนริมคลองอู่ตะเภา ย่านเศรษฐกิจ หรือพื้นที่ในเขตเทศบาล
นอกจากนี้ ยังเชื่อมโยงกับแนวทางการเฝ้าระวังตามระดับการแจ้งเตือน เช่น ธงเหลืองและธงแดง เพื่อให้ประชาชนเข้าใจสถานการณ์และเตรียมพร้อมปฏิบัติตัวได้เหมาะสม
Position of Me เช็กตำแหน่งตัวเอง มีกล้องไหนอยู่ใกล้บ้าง
อีกหนึ่งฟังก์ชันที่น่าสนใจคือ Position of Me หรือระบบค้นหาตำแหน่งของฉัน ผู้ใช้งานสามารถเปิด GPS บนโทรศัพท์มือถือ เพื่อแสดงตำแหน่งปัจจุบันของตัวเองบนแผนที่ และตรวจสอบได้ว่าบริเวณใกล้เคียงมีกล้อง CCTV หรือจุดเฝ้าระวังใดอยู่บ้าง
ฟังก์ชันนี้ช่วยให้ประชาชนประเมินสถานการณ์รอบตัวได้สะดวกขึ้น โดยเฉพาะเมื่อฝนตกหนักหรือต้องการตรวจสอบเส้นทางก่อนออกเดินทาง
แทนที่จะขับรถออกไปดูน้ำตามจุดต่าง ๆ ก็สามารถใช้โทรศัพท์มือถือเป็นเครื่องมือสำรวจสถานการณ์เบื้องต้นได้จากจุดที่ปลอดภัย ลดความจำเป็นในการเข้าไปอยู่ในพื้นที่เสี่ยง
อย่างไรก็ตาม ภาพจากกล้องเป็นเพียงข้อมูลประกอบการตัดสินใจ ประชาชนควรติดตามประกาศเตือนภัยจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควบคู่กัน และไม่ควรใช้ภาพจากกล้องเพียงอย่างเดียวในการประเมินความปลอดภัยของเส้นทาง
เพิ่มกล้อง 60–70 จุด อัปเดตภาพถี่ขึ้นในช่วงวิกฤต
เพื่อให้การเฝ้าระวังครอบคลุมมากขึ้น มูลนิธิฯ และภาคีเครือข่ายได้ติดตั้งกล้อง CCTV เพิ่มเติมประมาณ 60–70 จุด ในบริเวณที่เคยเป็นจุดบอดของชุมชน โดยได้รับการสนับสนุนจาก กสทช. และเครือข่ายภาคประชาชน
อีกหนึ่งการพัฒนาสำคัญคือการเพิ่มความถี่ในการจัดเก็บภาพ จากเดิมทุก 15–30 นาที เป็นทุก 1 นาทีในช่วงวิกฤต ทำให้สามารถเห็นความเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำและสถานการณ์ในพื้นที่ได้ต่อเนื่องมากขึ้น
ส่วนภาพที่จัดเก็บด้วยความถี่สูงจะเก็บไว้เพียงช่วงเวลาสั้น ๆ ก่อนลบออกเพื่อประหยัดพื้นที่จัดเก็บ ขณะที่ระบบ Timeline ยังคงรองรับการตรวจสอบภาพย้อนหลังเพื่อดูพัฒนาการของสถานการณ์ที่ผ่านมา
ทั้งนี้ การอัปเดตภาพยังขึ้นอยู่กับการทำงานของกล้อง ระบบสื่อสาร และแหล่งจ่ายไฟในแต่ละพื้นที่ด้วย
ออกแบบให้ใช้ได้จริง แม้แบตเตอรี่และอินเทอร์เน็ตมีจำกัด
ในสถานการณ์น้ำท่วม โทรศัพท์มือถือและอินเทอร์เน็ตเป็นทรัพยากรสำคัญ เว็บไซต์จึงเพิ่มฟังก์ชัน Settings หรือการตั้งค่าผ่านสัญลักษณ์รูปเฟือง ให้ผู้ใช้งานสามารถปิดแอนิเมชันหรือเอฟเฟกต์ที่ไม่จำเป็น เพื่อลดภาระการทำงานของโทรศัพท์และช่วยประหยัดแบตเตอรี่
ขณะเดียวกัน ยังสามารถขยายแผนที่แบบ Full Screen เพื่อให้เห็นตำแหน่งกล้องและเส้นทางน้ำได้ชัดเจนขึ้นบนหน้าจอสมาร์ทโฟน
เรียนรู้จากเหตุไฟดับ อินเทอร์เน็ตล่ม เตรียมระบบให้พร้อมกว่าเดิม
บทเรียนจากน้ำท่วมใหญ่ที่ผ่านมาไม่ได้มีเพียงเรื่องระดับน้ำที่เพิ่มสูงขึ้น แต่ยังรวมถึงปัญหาไฟฟ้าดับ อินเทอร์เน็ตขัดข้อง และเซิร์ฟเวอร์หลักที่ตั้งอยู่ในตัวเมืองหาดใหญ่ได้รับผลกระทบจนไม่สามารถส่งข้อมูลได้ตามปกติ
การเตรียมความพร้อมในปีนี้ ทีมงานจึงเพิ่มแบตเตอรี่สำรองให้กับจุดติดตั้งกล้องสำคัญ เพื่อให้สามารถทำงานต่อได้ระยะหนึ่งแม้เกิดไฟฟ้าดับ พร้อมย้ายระบบเซิร์ฟเวอร์ออกไปยังพื้นที่ปลอดภัยนอกตัวเมือง ลดความเสี่ยงที่เว็บไซต์จะหยุดให้บริการหากเกิดน้ำท่วมซ้ำ
น้ำท่วมไม่ต้องเสี่ยงออกไปดู รู้สถานการณ์ก่อนตัดสินใจ
เครื่องมือดิจิทัลอาจไม่สามารถหยุดฝนหรือป้องกันน้ำท่วมได้ แต่สามารถช่วยลดความเสี่ยงที่เกิดจากการขาดข้อมูลและการตัดสินใจบนความไม่แน่นอน
การขับรถออกไปดูน้ำด้วยตัวเองอาจทำให้เราเห็นสถานการณ์เพียงจุดเดียว และบางครั้งอาจต้องแลกกับความเสี่ยงในการเดินทางเข้าไปในพื้นที่อันตราย ขณะที่การใช้แผนที่และกล้อง CCTV ช่วยให้เรามองเห็นสถานการณ์ได้หลายจุดจากระยะไกล และมีข้อมูลประกอบการวางแผนมากขึ้น
นอกจากนี้เว็บไซต์ hatyaicityclimate.org ไม่ใช่เพียงเว็บไซต์ดูกล้องวงจรปิด แต่เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ประชาชนรู้จักพื้นที่เสี่ยง เข้าใจเส้นทางน้ำ และเตรียมพร้อมรับมือภัยพิบัติได้อย่างเป็นระบบ
ขอเชิญชวนชาวหาดใหญ่ นักท่องเที่ยว และผู้ที่สนใจ เข้าไปทดลองใช้งานเว็บไซต์ตั้งแต่วันนี้ สำรวจตำแหน่งบ้านและชุมชนของตัวเอง เรียนรู้การเลือกดูกล้อง และทำความเข้าใจแผนที่เส้นทางน้ำไว้ล่วงหน้า
เพราะเมื่อฝนตกหนักและน้ำเริ่มมา สิ่งที่ควรทำไม่ใช่การรีบขับรถออกไปดูน้ำ แต่คือการติดตามข้อมูลจากแหล่งที่เชื่อถือได้ อยู่ในพื้นที่ปลอดภัย และเตรียมพร้อมตามคำแนะนำของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
