จากมหาอุทกภัยปี 2568 ที่สร้างความเสียหายอย่างหนัก สู่การลุกขึ้นเตรียมพร้อมรับมือภัยพิบัติด้วยตัวเองของชุมชนบ้านสะกอม อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา เมื่อกลุ่มเยาวชน The Sea Walk ผนึกกำลังชาวบ้านและผู้นำชุมชน ถอดบทเรียนน้ำท่วม พัฒนาระบบข้อมูลและแจ้งเตือนภัย พร้อมเคาะประตูแจกคู่มือรับมือถึงทุกครัวเรือน หวังให้คนในชุมชนรู้เท่าทันสถานการณ์และเอาตัวรอดได้ ก่อนที่ภัยพิบัติจะมาถึง
ถอดบทเรียนมหาอุทกภัย สร้างแผนรับมือจากข้อมูลจริงในพื้นที่
มหาอุทกภัยปี 2568 เป็นบทเรียนครั้งใหญ่ของบ้านสะกอม เมื่อมวลน้ำจากพื้นที่นาทวีไหลหลากมาผนวกกับน้ำทะเลหนุนสูง ส่งผลให้บ้านเรือนและทรัพย์สินเสียหายอย่างหนัก โดยเฉพาะบ้านชั้นเดียวที่ไม่มีพื้นที่สูงสำหรับหลบภัย ข้าวของเครื่องใช้และอุปกรณ์ประกอบอาชีพประมงจมน้ำเสียหายจำนวนมาก
นอกจากความเสียหายแล้ว ชาวบ้านยังพบปัญหาข้อมูลระดับน้ำและการแจ้งเตือนภัยที่ไม่สอดคล้องกับสถานการณ์จริงในพื้นที่ ทำให้ประเมินความเสี่ยงและเตรียมตัวได้ยาก บทเรียนครั้งนั้นจึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นให้ชุมชนหันมาสร้างระบบเตรียมพร้อมด้วยตัวเอง โดยใช้ข้อมูลจริงและความร่วมมือของคนในพื้นที่เป็นหัวใจสำคัญ
เยาวชนเคาะประตูเดินแจกคู่มือ สอนวิธีใช้ถึงบ้าน เชื่อมข้อมูลเตือนภัยผ่าน QR Code
ภายใต้แนวคิด “บ้านสะกอมต้องรอด” กลุ่มเยาวชน The Sea Walk ร่วมกับชาวบ้านและผู้นำชุมชน ลงพื้นที่สำรวจระดับน้ำและความเสียหายของบ้านเรือน เพื่อนำข้อมูลมาวิเคราะห์และออกแบบแนวทางรับมือให้เหมาะกับสภาพพื้นที่
หนึ่งในเครื่องมือสำคัญคือการจัดทำคู่มือรับมือน้ำท่วมสะกอม ก่อนนำไปเคาะประตูแจกจ่ายให้ประชาชนถึงบ้านทุกครัวเรือน ภายในมี QR Code เชื่อมต่อกลุ่มไลน์ชุมชน สำหรับติดตามสถานการณ์น้ำ ข้อมูลเรดาร์อากาศ และแนวทางปฏิบัติก่อน ระหว่าง และหลังน้ำท่วม เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลและเตรียมตัวได้ทันเวลา
ขณะเดียวกัน ยังพัฒนาเว็บไซต์ Sacom Community Climate Site สะกอม ตั้งรับ ปรับตัว https://sakomcommunityclimate.site/ เป็นศูนย์กลางข้อมูลภัยพิบัติของชุมชน รวบรวมภาพจากกล้องวงจรปิด CCTV ข้อมูลระดับน้ำ และเรดาร์ตรวจอากาศ พร้อมติดตั้งป้ายเตือนและ QR Code ตามจุดสำคัญ เช่น หน้ามัสยิด ป้อมยาม และพื้นที่เสี่ยง ช่วยให้ชาวบ้านติดตามสถานการณ์และประเมินความเสี่ยงได้ด้วยตัวเอง
เตรียมซ้อมน้ำท่วม 4 ฐาน ฝึกจริงก่อนเผชิญเหตุ
อีกก้าวสำคัญคือกิจกรรม “จาราร์ดับกอง ซ้อมน้ำท่วมสะกอม” วันที่ 7 พฤศจิกายน โดยคำว่า “จาราร์” ในภาษาสะกอม หมายถึง การจัดการ กิจกรรมนี้ออกแบบการเรียนรู้ผ่าน 4 ฐาน เพื่อให้ชาวบ้านได้ฝึกทักษะที่จำเป็น ตั้งแต่การติดตามพยากรณ์อากาศและรับแจ้งเตือนภัย การเตรียมตัวเมื่อจำเป็นต้องอยู่ภายในบ้าน การจัดกระเป๋าฉุกเฉินเพื่ออพยพ และการเรียนรู้วิธีเดินลุยน้ำเชี่ยวอย่างปลอดภัย
นอกจากการฝึกทักษะแล้ว ชุมชนยังปรับสภาพบ้านเพื่อรองรับน้ำท่วม เช่น การทำเพิงหรือพื้นที่พักใต้หลังคาสำหรับเก็บสิ่งของจำเป็นและหลบภัยชั่วคราว รวมถึงสำรวจข้อมูลกลุ่มเปราะบาง ทั้งผู้สูงอายุ เด็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้ป่วยติดเตียง เพื่อวางแผนช่วยเหลือและอพยพได้อย่างเหมาะสมเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน
“บ้านสะกอมต้องรอด” จึงไม่ใช่เพียงโครงการเตรียมรับมือน้ำท่วม แต่เป็นการสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชนผ่านข้อมูล ความรู้ และการมีส่วนร่วมของคนทุกวัย โดยมีเยาวชนเป็นพลังสำคัญในการขับเคลื่อน เพราะแม้จะไม่สามารถหยุดยั้งภัยพิบัติได้ทั้งหมด แต่การรู้เท่าทัน เตรียมพร้อม และช่วยเหลือกันตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุ จะทำให้คนบ้านสะกอมมีโอกาสรับมือกับวิกฤตได้ดีขึ้น และไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
ขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบจาก Beach For Life Thailand https://sakomcommunityclimate.site/
